درسنامه آموزشی فارسی (3) کلاس دوازدهم

قلمرو زبانی: دیروز: قبل از انقلاب / سوخت: به معنی «سوزاند» فعل ناگذر در معنای گذرا به مفعول، نابود کرد / دوست: منادا / ای دوست: شبه جمله / بیت سه جمله / نهاد: غم و بوی / برگ و بار مفعول / قید: دیروز و امروز / واو در من و تو واو عطف است.
قلمرو ادبی: مجاز: دیروز، امروز / تضاد: دیروز، امروز [قید] / غم: استعاره از آتشی که می‌سوزاند / باغ: استعاره از «جامعه» / بهار: استعاره از «پیروزی و انقلاب» / برگ و بار: استعاره از «امید و آرزو» / مراعات نظیر: برگ، بار، باغ، بهار / حس‌آمیزی: بوی بهار می‌آید / جناس: بار، بهار، باغ، بار / برگ و بار من و تو، بوی بهار من و تو: ترکیب اضافی / واج‌آرایی: صامت «ب»
قلمرو فکری: ای دوست، اگر غم ظلم و ستم دیروز در جامعهٔ طاغوت، آرزو و امیدهای من و تو را سوزاند و نابود کرد هراسی نیست چرا که امروز در جامعه، بوی بهار پیروزی به مشام می‌رسد.
مفهوم بیت: مژده آمدن بهار پیروزی و برطرف شدن سختی و امید دادن به آینده به آینده روشن

قلمرو زبانی: آن‌جا: جامعه طاغوت / برزخ: حدّ فاصل میان دو چیز، زمان بین مرگ تا رفتن به بهشت یا دوزخ، فاصلهٔ بین دنیا و آخرت در اینجا فاصل میان دوران طاغوت و انقلاب اسلامی، دوران گذر / کل بیت یک جمله است / آوردن دو واژهٔ پرسشی در کنار هم اشتباه است «آیا، چه» / برزخ، شب، کوچه‌ها: متمم / شیوهٔ بلاغی: تقدم فعل بر نهاد / چشمان تار من و تو: ترکیب وصفی و اضافی (تو معطوف است)
قلمرو ادبی: استعاره: «برزخ سرد» استعاره از جامعهٔ زمان شاهنشاهی / کوچه‌های غم و درد: زمان طاغوت / شب: ظلم و ستم / کوچه‌های غم و درد: تشبیه / جناس: سرد، درد / سرد: ایهام: 1- سرد (چون فصل زمستان، انقلاب پیروز شد) 2- بی‌روح و افسرده / سرد: مجاز از بی‌روح و افسرده و پر از ظلم شاهنشاهی / مجاز: «چشم» مجاز از وجود و شخص / مراعات نظیر: چشمان، تار / آیا چه می‌دید غیر شب: استفهام انکاری / برزخ سرد: تناقض
قلمرو فکری: در جامعهٔ پر از ظلم و ستم طاغوت، آیا چیزی جز نابرابری و ستم وجود داشت؟

قلمرو زبانی: دیروز در غربت من بودم و یک چمن داغ بود (حذف به قرینه لفظی) / دیروز: زمان قبل از انقلاب اسلامی / غربت: دوری / باغ: جامعه / یک چمن داغ: غم و اندوه بسیار زیاد، شهدایی که برای آزادی تلاش کردند / امروز: جامعهٔ بعد از انقلاب / خورشید: انقلاب، آزادی / دشت: جامعه، وطن / آیینه‌دار: آینه دارنده / امروز خورشید دردشت، آیینه‌دار من و تو (است) حذف به قرینه معنوی / بیت سه جمله / آیینه‌دار مسند / غربت باغ آیینه‌دار من و تو:  ترکیب اضافی / یک چمن داغ: ترکیب وصفی و چمن ممیز
قلمرو ادبی: مجاز: دیروز، امروز / باغ: استعاره از جامعه، کشور / جناس: باغ، داغ / تناسب: باغ، چمن، دشت، خورشید / تشخیص: غربت باغ - خورشید، آینه‌دار باشد / تشبیه: خورشید مانند آینه‌دار است / آیینه‌دار بودن کنایه از رهبر بودن / واج آرایی: صامت غ / تضاد: دیروز و امروز / خورشید: استعاره از انقلاب و حرکت / دشت: استعاره از وطن / 
قلمرو فکری: دیروز، در غمِ غریب بودن جامعهٔ پر از ظلم و ستم، من بودم و مبارزان راه آزادی که در راه به دست آوردن آزادی شهید شدند. [تا این که] امروز آزادی در جامعه چون خورشیدی می‌درخشد.

قلمرو زبانی: غربت: دوری از وطن / سمت: سو، جهت / باران: پاکی، آزادی / بیت سه جمله /جویبار: نهاد / غرق: مسند / من به ترتیب متمم و مضاف الیه / انتظار من و تو ترکیب اضافی / صد جویبار ترکیب وصفی
قلمرو ادبی: استعاره: «غبار» ظلم و ستم / «باران» مجاز از آزادی / جویبار: مجاز از رهایی، جویبار: نماد حرکت / تشخیص: جویبار منتظر کسی باشد / واج‌آرایی در صامت غ / غرق غبار و غربت بودن کنایه از گرفتاری و تنهایی. / واج‌آرایی صامت «غ»
قلمرو فکری: ما در جامعهٔ پر از ظلم و ستم زندگی می‌کردیم؛ بیا با من به سمت آزادی برویم، که خوبی‌ها و نیکی‌ها در انتظار من و تو است.

قلمرو زبانی: فصل: فصل انقلاب / فصل شکوفایی ما [است]: زمان آزادی ما است، (حذف فعل [است] به قرینه لفظی) / بهار: آزادی / بیت چهار جمله / نقش فصل به ترتیب: نهاد، مسند / اینک: نهاد / فصل من و تو، فصل شکوفایی
ما، بهار من و تو: ترکیب اضافی.
قلمرو ادبی: فصل: استعاره از دورهٔ انقلاب / فصل: تکرار / مجاز: «من و تو» منظور همهٔ «مردم» / تشخیص: گل آواز بخواند / گل: نماد شهید / تناسب: فصل، شکوفایی، گل، بهار
قلمرو فکری: این انقلاب، انقلاب همهٔ مردم است، زمان آزادی است، برخیز تا نوای آزادی را با هم بخوانیم.

قلمرو زبانی: سحرخیز: سحر خیزنده (صفت فاعلی مرکب مرخم) / جان سپردیم: مُردیم / نسیم سحری: ندای آزادی / باغ: جامعه / گل: آزادی / یادگار: واژهٔ دوتلفظی / بیت دارای چهار جمله / ای دوست: شبه جمله، ندا و منادا /گل: نهاد / جان: مفعول / یادگار من و تو: ترکیب اضافی / نسیم سحرخیز: ترکیب وصفی.
قلمرو ادبی: تشخیص: نسیم سحر خیز باشد / استعاره: گل استعاره از «مبارزه، آزادی» / تشبیه: گل مانند یک یادگاری است که می‌ماند / جان سپردن کنایه از شهادت / باغ: استعاره از کشور
قلمرو فکری: ای دوست، با این نسیم سحری (ندای آزادی) تو هم برخیز برای به دست آوردن آزادی تلاش کن؛ چرا که در نهایت، این آزادی برای همه به یادگاری می‌ماند.

قلمرو زبانی: دریا: آزادی / بیت چهار جمله / رود، سو: متمم / امیدوار، بی‌تاب، بی‌قرار: مسند / جای قرار من و تو: بدل
قلمرو ادبی: تشبیه: من مثل رود امیدوار هستم / تشخیص: رود امیدوار و بی‌تاب و بی‌قرار باشد. / ایهام: قرار  1- آرامش 2- محل وعده / دریا: استعاره از رهایی و آزادی / تناسب: رود، بی‌قرار، دریا / تضاد: بی‌قراری، قرار
قلمرو فکری: من مثل رود امیدوار هستم و بی‌تاب و ناآرام هستم؛ من می‌روم به سوی جامعهٔ پر از آزادی، جای قرار من و تو در آنجاست (تو هم بیا)